[GEOPOLITYKA.ORG] Amb. Andrzej Micha?? ?�upina: Meandry polskiej dyplomacji w Afryce w latach 1990�??2015.

 

Autor tekstu Andrzej Micha?? ?�upina jest doktorem nauk ekonomicznych, do??wiadczonym ambasadorem oraz wiceprezesem Polsko-Afryka??skiej Izby Przemys??owo-Handlowej.

 

Wst�?p

 

Artyku?? niniejszy opiera si�? g??ównie na do??wiadczeniach i przemy??leniach autora, który kierowa?? w charakterze ambasadora polskimi placówkami dyplomatycznymi w Afryce w latach 1990–2008, ze stosunkowo krótkimi przerwami na prac�? w centrali MSZ. Okres ten pokrywa si�? zasadniczo z pierwszym dwudziestoleciem transformacji w Polsce i pozwala na analiz�? funkcjonowania polskich ambasad, konsulatów oraz wyspecjalizowanych biur i wydzia??ów zorientowanych na wspó??prac�? gospodarcz�?.

 

Uwaga autora ogniskuje si�? g??ównie na wspó??pracy dwustronnej z partnerami afryka??skimi. Tylko w niewielkim stopniu autor nawi�?zuje do polityki afryka??skiej Unii Europejskiej, na której to arenie dyplomacja polska ma du??o do zrobienia. Podzia?? na fazy odpowiadaj�?ce zasadniczo okresom kierowania przez autora kolejnymi ambasadami w ró??nych regionach afryka??skich pozwala zilustrowa�? metody kierowania placówk�?, które, jego zdaniem, przynosi??y wymierne efekty niezale??nie od atmosfery na wysokich szczeblach administracji pa??stwowej.

 

W okres transformacji Polska wesz??a z sieci�? placówek przystosowan�? w du??ej mierze do strategicznych celów bloku radzieckiego, niemniej jednak pozwalaj�?c�? na realizacj�? aktywnej polityki wobec krajów afryka??skich. Wydawa??o si�? rzecz�? logiczn�?, i?? potencja?? ten winien by?? by�? poddany dog??�?bnej ocenie dla jego wykorzystania w ramach ca??kowicie ju?? suwerennej polityki zagranicznej naszego pa??stwa.

 

Tymczasem w sytuacji konieczno??ci przebudowy i przeorientowania polskiej polityki zagranicznej i dyplomacji po 1989 r. nast�?pi??o skoncentrowanie naszych dzia??a?? na tzw. opcji euroatlantyckiej; pozostawi??o to de facto na marginesie wszelkie inne terytoria z Afryk�? w??�?cznie.

 

Najbardziej jaskrawym tego przejawem by??o umieszczenie problematyki afryka??skiej w MSZ w Departamencie Azji, Afryki, Australii i Oceanii, co w istocie rzeczy musia??o zepchn�?�? wspó??prac�? z Afryk�? na dalszy plan. Pó??niejsze przeobra??enie DAAAiO w Departament Afryki i Bliskiego Wschodu, które mia??o miejsce w II po??owie lat 90. ubieg??ego stulecia, równie?? nie wzi�???o pod uwag�? znaczenia kierunku afryka??skiego z powodu jego zdominowania przez problematyk�? bliskowschodni�? i arabsk�?.

 

Powodowa??o to uznaniowo??�? w ocenie realnej potrzeby anga??owania naszego kraju na obszarach poza tzw. ??wiatem zachodnim i brak jasnych kryteriów i procedur szczególnie w odniesieniu do krajów rozwijaj�?cych si�?. Mia??o to swoje odzwierciedlenie w okresowych zmianach sieci polskich placówek dyplomatycznych; na pocz�?tku lat 80 ub. wieku by??o ich 17, w po??owie lat 90 – 14 (wraz z nowo powo??an�? ambasad�? w RPA) i po 2008 r. – 10 (wraz z odtworzon�? w r. 2003 ambasad�? w Etiopii).

 

Co wi�?cej samo poj�?cie „kraje rozwijaj�?ce si�?” by??o równie?? kontestowane jako rzekomy relikt minionej epoki. Rezygnacja z polskiej aktywno??ci wobec Afryki oznacza??a ni mniej ni wi�?cej tylko dobrowolne ograniczanie dzia??ania polskiej dyplomacji w przestrzeni globalnej.

 

Pomimo, ??e ca??a publikacja, której cz�???ci�? sk??adow�? jest niniejszy artyku??, generalnie dotyczy Afryki Subsaharyjskiej, to jednak nie sposób nie odnie??�? si�?, przynajmniej zdawkowo, tak??e do Afryki Pó??nocnej (Maghreb), wychodz�?c z za??o??enia, i?? Afryk�?, mimo jej ró??norodno??ci i wielko??ci, nale??y traktowa�? jako jedn�? ca??o??�?. Kontynent ten stanowi wyj�?tkowo zwarty podmiot geopolityczny o wspólnym dziedzictwie historycznym, którego cechy charakterystyczne nabieraj�? w obecnej dobie globalizacji szczególnego znaczenia zarówno dla Afryka??czyków jak i dla reszty ??wiata.

 

1. Faza 1. Polskie placówki dyplomatyczne na terenie Afryki w pierwszych latach transformacji (1990–1995)

 

Koniec uk??adu bipolarnego we wczesnych latach 90. przyniós?? szereg zjawisk i ocen, które bardzo cz�?sto okaza??y si�? zbyt pochopne i prowadzi??y do nieobliczalnych decyzji. Sprzyja?? temu niezbyt uzasadniony optymizm ekspertów i polityków, spowodowany do??�? bezkonfliktowym rozpadem imperium radzieckiego. Pocz�?to rozpowszechnia�? opinie o trwa??ym porz�?dku unipolarnym z USA w roli g??ównej i definitywnym zapanowaniu na Ziemi systemu neoliberalnego, czego najbardziej jaskrawym wyrazem by?? powszechnie znany esej Francisa Fukuyamy „Koniec historii”.

 

Afryka sta??a si�? tutaj g??ównym poligonem do??wiadczalnym, na którym aplikowano recepty gospodarki wolnorynkowej i demokracji parlamentarnej bez uwzgl�?dniania specyfiki poszczególnych regionów i pa??stw.

 

Podobnym eksperymentom podlega??y równolegle toutes proportions gardées pa??stwa by??ego bloku radzieckiego oraz pa??stwa powsta??e na gruzach Zwi�?zku Radzieckiego z Federacj�? Rosyjsk�? na czele. Polska na tym tle uchodzi??a w oczach wielu ekspertów za przyk??ad stosunkowo udanej transformacji.

 

Trzeba przyzna�?, ??e rz�?d Tadeusza Mazowieckiego przyst�?pi?? do przebudowy pa??stwa polskiego z du??�? doz�? zapa??u, któremu niekoniecznie towarzyszy??a odpowiednia wiedza. Stosowano, podobnie jak w Afryce, nie do ko??ca sprawdzone recepty, które w pó??niejszych latach by??y poddawane krytyce przez niektórych polityków i ekonomistów.

 

W sposób naturalny jednym z bardziej spektakularnych obszarów tych zabiegów sta??a si�? polska polityka zagraniczna. Tek�? ministra spraw zagranicznych obj�??? w tym rz�?dzie specjalista od prawa mi�?dzynarodowego prof.Krzysztof Skubiszewski. Jego wk??ad w przeorientowanie polskiej polityki zagranicznej jest bezsporny, chocia?? entuzjastyczne pogl�?dy, wyra??ane przez niektórych obserwatorów, o stworzeniu przez K. Skubiszewskiego od podstaw nowej dyplomacji wydaj�? si�? nieco przesadzone. Co wi�?cej, zdaniem jeszcze do niedawna szefa polskiego MSZ Rados??awa Sikorskiego, to w??a??nie za rz�?dów tego ostatniego, pocz�?wszy od 2008 r., mia??yby by�? podj�?te rzekomo rzeczywiste dzia??ania definitywnie modernizuj�?ce polsk�? dyplomacj�?.

 

Tymczasem podkre??lanie przez ministra R. Sikorskiego konieczno??ci skoncentrowania si�? na kierunkach priorytetowych tj. UE, USA i s�?siedztwie ze Wschodem jest de facto powrotem do koncepcji reprezentowanej przez ministra K. Skubiszewskiego, który sam spostrzeg?? jej s??abo??ci po zako??czeniu sprawowania swego urz�?du. Skuteczno??�? naszej polityki wschodniej autor poni??szego tekstu pozostawia do oceny fachowcom, co za?? do warto??ci naszej przyspieszonej integracji z Zachodem, to ten??e profesor K. Skubiszewski po rozstaniu z MSZ stwierdzi??, ??e „…cele i interesy Zachodu w odniesieniu do Europy ??rodkowej nie s�? ani wyra??ne, ani sprecyzowane; a tak??e ich okre??lanie i realizacja bywaj�? zdeterminowane ró??nymi naciskami, nie wynikaj�? za?? ze strategii skierowanej ku przysz??o??ci”.

 

Nie od rzeczy by??oby w tym miejscu odnotowa�? niech�?�? do formu??owania zada?? strategicznych przez wi�?kszo??�? polskich ekip rz�?dz�?cych; samo poj�?cie planowania uznawane by??o najcz�???ciej za prze??ytek epoki socjalizmu realnego i tak naprawd�? niewygodne w procesie bie??�?cego „zarz�?dzania” pa??stwem.

 

Tymczasem inne kraje europejskie, organizacje multilateralne na czele z ONZ, nie wspominaj�?c ju?? o firmach dzia??aj�?cych na zasadach komercyjnych, od dawna stosuj�? zarz�?dzanie w oparciu o wyniki (z angielskiego Result Based Management). Organizacje i ich pracownicy, tak??e dyplomaci (co mia??em okazj�? osobi??cie zaobserwowa�?) s�? wówczas rozliczani z wykonania oraz efektywno??ci wykonania przez nich celów uprzednio za??o??onych w odpowiednich ramowych/ narodowych strategiach. Istnieje tak??e i u nas na ten temat obszerna literatura fachowa, np. publikacja Micha??a Kuleszy i Dawida Sze??ci??y pt. „Polityka administracyjna i zarz�?dzanie publiczne”.

 

Jak wspomniano na wst�?pie, Afryka w sposób wr�?cz programowy zesz??a na daleki plan w ??wiadomo??ci sterników pa??stwa polskiego. Zam�?t w ekspertyzach nawet takich krajów, które ze swej postkolonialnej natury powinny dobrze orientowa�? si�? w charakterze przemian na kontynencie afryka??skim, w Polsce doprowadzi?? do kompletnej zapa??ci i do??�? w�?t??ej wiedzy na ten temat.

 

Ignorancji tej wymyka??y si�? nieco kraje Afryki Pó??nocnej z racji swej, jak uznawano, przynale??no??ci do ??wiata arabskiego, który wraz z Bliskim Wschodem absorbowa?? uwag�? USA i reszty ??wiata zachodniego. Tak??e spektakularny upadek systemu apartheidu wysun�??? zdecydowanie na pierwszy plan w??ród krajów Afryki Subsaharyjskiej Republik�? Po??udniowej Afryki, gdzie w 1993 r. utworzono polsk�? ambasad�?.

 

Do dzi?? trudno jest znale??�? logiczne uzasadnienie dla likwidacji w 1992 r. polskiej placówki w Addis Abebie, stolicy ruchu panafryka??skiego, siedziby OJA (pó??niejszej Unii Afryka??skiej) i Afryka??skiej Komisji Gospodarczej ONZ. Przypuszcza�? raczej nale??y, ??e u postaw decyzji le??a?? fakt sprawowania tam w??adzy przez dyktatur�? marksistowsk�?. W 2003 r. ambasada RP w Etiopii zosta??a reaktywowana, z czym, jak to zwykle bywa w podobnych wypadkach, wi�?za??y si�? wysokie wydatki, abstrahuj�?c od uprzednio poniesionych kosztów jej likwidacji, co najcz�???ciej pomija si�? milczeniem.

 

W roku 1993 dosz??o do likwidacji ambasady w Ghanie, która pewnie te?? nie kojarzy??a si�? dobrze z racji zdecydowanie antykolonialnej i panafryka??skiej orientacji swego ojca za??o??yciela Kwame Nkrumaha. W chwili obecnej jest to kraj b�?d�?cy w czo??ówce krajów nie tylko swego regionu tj. Afryki Zachodniej, ale ca??ego kontynentu pod wzgl�?dem perspektyw rozwoju gospodarczego i presti??u politycznego.

 

Dziesi�?�? lat pó??niej zamkni�?to ambasad�? w Republice Wybrze??a Ko??ci S??oniowej (wiod�?cego pa??stwa Afryki Zachodniej) na tle trwaj�?cych wówczas zamieszek po ??mierci charyzmatycznego lidera Felixa Houphouëta-Boignyego. Nie przeszkodzi??o to Francuzom w uczynieniu stolicy tego kraju, w kilka lat po tych wydarzeniach, centrum swej obecnej strategii gospodarczej i finansowej w regionie Afryki Zachodniej.

 

Tego typu konflikty wewn�?trzne, przechodz�?ce czasami w faz�? krócej lub d??u??ej trwaj�?cej wojny domowej maj�? na terenie Afryki Subsaharyjskiej charakter endemiczny i decyzje likwidacyjne na tym tle winny by�? podejmowane ze szczególn�? ostro??no??ci�?. Dobrym tego przyk??adem by??y powa??ne zamieszki na terenie Demokratycznej Republiki Konga, wówczas Zairu, w r. 1991, gdy do likwidacji tamtejszej ambasady nie dosz??o dzi�?ki zdecydowanemu sprzeciwowi szefa placówki; wkrótce nast�?pi??o tam znaczne o??ywienie naszej wspó??pracy gospodarczej ze wzgl�?du na czasowe wycofanie si�? konkurencji.

 

Nale??y podkre??li�?, ??e zamykanie placówek, bez uprzedniej szczegó??owej analizy jego zasadno??ci prowadzi, wbrew pozorom, do bardzo wysokich wydatków bie??�?cych oraz trudno wymiernych kosztów d??ugofalowych, nie wspominaj�?c ju?? o kosztach ich reaktywowania w momencie wyra??nego stwierdzenia b??�?dno??ci podejmowanych w ten sposób decyzji. Tak sta??o si�? w przypadku wspomnianej placówki w Addis Abebie.

 

Fakt, i?? na szczytach w??adzy w naszym kraju problematyka afryka??ska by??a praktycznie nieobecna powodowa?? do??�? przypadkowe obsadzanie funkcji ambasadorów i konsulów na tym kontynencie oraz brak koncepcji ze strony krajowych urz�?dników ministerialnych na wa??nych szczeblach wykonawczych. Regu??�? by??o lekcewa??enie postulatów tych kierowników placówek w Afryce, którzy powa??nie podeszli do swoich obowi�?zków.

 

W tej sytuacji du??a cz�???�? dzia??a?? autora niniejszego artyku??u ju?? w pierwszych latach do??�? d??ugiego pobytu w Zairze (obecnie Demokratyczna Republika Konga) zmierza??a do przybli??enia polskim decydentom skali i charakteru strat, jakie ponosimy w wyniku pomijania wa??nych interesów strategicznych, poprzez bagatelizowanie problematyki rozwojowej oraz wyzwa?? natury globalnej. W obu przypadkach klucz dla zrozumienia potrzeby kierowania si�? tego typu sposobem my??lenia le??a?? w solidnej wiedzy na temat Afryki Subsaharyjskiej i jej mi�?dzynarodowych powi�?za??.

Równolegle do tych opracowa?? analitycznych dostarczanych g??ównie do centrali MSZ ambasada RP w Kinszasie rozbudowywa??a konsekwentnie struktury organizacyjne maj�?ce utrwala�? nasz�? now�? dynamik�? w stosunku do krajów akredytacji (Zair, Kongo Brazzaville i Gabon).

 

Po wyborach w Polsce w 1993 r. mo??na by??o odczu�? bardziej pragmatyczne nastawienie ekipy rz�?dz�?cej tak ze strony premiera i jego wspó??pracowników, jak i samego ministra spraw zagranicznych, który w wyniku zabiegów „falandyzacyjnych” mie??ci?? si�? w portfelu nominacyjnym prezydenta Lecha Wa??�?sy. Zmiana na stanowisku prezydenta w 1995 r. spowodowa??a pewne istotne korekty w porównaniu do systemu dotychczasowej koabitacji.

 

Z punktu widzenia kierownika placówki afryka??skiej by?? to w ka??dym razie okres znacznego o??ywienia kontaktów gospodarczych. Sko??czy??y si�? zasadniczo eksperymenty z sieci�? naszych przedstawicielstw w Afryce, która by??a zawsze dosy�? skromna. Pomimo wyra??nej tendencji dezindustrializacyjnej w naszym kraju, istnia??a jeszcze wówczas w Polsce poka??na liczba du??ych zak??adów pa??stwowych, czy spó??ek skarbu pa??stwa, które szuka??y miejsca dla swej ekspansji w??a??nie w Afryce.

 

2. Faza 2. Próby nadania polskiej polityce wobec Afryki charakteru systemowego (1996–2005)

 

Na pocz�?tku wy??ej wymienionego okresu prowadzona by??a bardziej pragmatyczna linia post�?powania wobec pa??stw afryka??skich, czemu sprzyja??o wej??cie naszego kraju w sk??ad OECD oraz rozpocz�?cie rozmów przedakcesyjnych z Uni�? Europejsk�?, ze szczególnym akcentem po??o??onym na problematyk�? pomocy rozwojowej. Tutaj jednak dosy�? wyra??nie wy??ania??y si�? skutki za??o??enia, i?? Polska nie b�?dzie pretendowa�? do rangi gracza globalnego drog�? cho�?by tworzenia wielkich organizacji gospodarczych o charakterze transnarodowym. Jej rozwój mia??by nast�?powa�? drog�? ekspansji ma??ych i ??rednich przedsi�?biorstw, który równie?? napotyka?? na przeszkody cho�?by w wyniku przej??cia wi�?kszej cz�???ci sektora bankowego w r�?ce inwestorów zagranicznych i wynikaj�?cej z tego niech�?ci kredytodawców do wspomagania polskich projektów o charakterze produkcyjnym i eksportowym. Brak du??ych silnych kapita??owo przedsi�?biorstw polskich by??, w miar�? up??ywu lat, coraz bardziej widoczny, co zaw�???a??o stopniowo mo??liwo??ci placówki w promowaniu polskiej oferty eksportowej zarówno handlowej, jak inwestycyjnej.

 

Kwestia polskich inwestycji zagranicznych zosta??a zreszt�? od pocz�?tku transformacji faktycznie zaniechana a pa??stwowa polityka promocyjna ogranicza??a si�? do ??ci�?gania inwestycji zagranicznych do Polski, czemu m.in. sprzyja?? brak precyzyjnej legislacji w odniesieniu do operacji prywatyzacyjnych oraz bardzo korzystne warunki dla inwestycji zagranicznych bezpo??rednich. Chodzi??o przypuszczalnie o „forsowanie liberalizacji przed stworzeniem systemu zabezpiecze??, przed wprowadzeniem odpowiednich ram prawnych, zanim kraje by??y w stanie przeciwstawia�? si�? niekorzystnym konsekwencjom nag??ych zmian w tendencjach rynkowych (…)”.

 

W odniesieniu do terenu obj�?tego jurysdykcj�? ambasady w Kinszasie skonsolidowane zosta??y dzia??ania placówki podejmowane w pocz�?tkowych latach urz�?dowania autora artyku??u, co zaowocowa??o wyra??nym o??ywieniem w bezpo??rednich kontaktach bilateralnych ludzi interesu. Nale??y podkre??li�?, ??e teren ten obejmowa?? gros obszaru Afryki Centralnej – kluczowego dla rozwoju ca??ego kontynentu. Przy tym szef placówki wychodzi?? z za??o??enia o realnym znaczeniu wspó??pracy z Afryk�? dla polskich interesów oraz – z potrzeby realizacji przez ambasad�? funkcji placówki regionalnej.

 

Tego typu dzia??alno??�? mo??liwa by??a dzi�?ki uwolnieniu si�? od krótkofalowej „hu??tawki pogl�?dów” panuj�?cych generalnie na temat Afryki od afrooptymizmu do afropesymizmu i przej??cia do realnej oceny sytuacji na tym kontynencie.

 

Afryka, z racji swych zasz??o??ci historycznych, od czasu dekolonizacji znajduje si�? de facto w sta??ej fazie transformacji, próbuj�?c zast�?pi�? destrukcyjny wp??yw postaw postkolonialnych, bardziej nowoczesnymi mechanizmami obrony w??asnych interesów przed wyzyskiem ze strony zagranicznych partnerów i w??asnych niejednokrotnie sprzedajnych elit. Czyni to prognozowanie dla tego obszaru geopolitycznego wysoce ryzykownym i co za tym idzie niezwykle trudnym i wymagaj�?cym.

 

Zgodnie z za??o??eniami tzw. szko??y postkolonialnej, „kolonializm nie sko??czy?? si�? wraz z procesem dekolonizacji; proces ten jest bardziej subtelny, wykorzystuje nowe narz�?dzia dominacji, ale trwa i jest jak najbardziej aktualny”.

 

Polska na pocz�?tku lat 90. mog??a by�? postrzegana jako interesuj�?ca alternatywa dla podobnych aspiracji jako kraj niekolonialny i przeprowadzaj�?cy w??asn�? operacj�? transformacyjn�?, której dodatkowo towarzyszy?? powszechny wówczas na ??wiecie kult Jana Paw??a II, L. Wa??�?sy i Solidarno??ci.

 

Dzi�?ki takiemu podej??ciu pod koniec 1991 r. (zaledwie trzy miesi�?ce po spektakularnych zamieszkach w Kinszasie, sprowokowanych przez wojska Mobutu Sese Seko) utworzona zosta??a Zairsko-Polska Izba Handlowa. Nast�?pnie w lutym 1992 r. powsta??a Fundacja Polska-Afryka. Obie te organizacje odegra??y wa??n�? rol�? we wzro??cie obrotów handlowych oraz – stworzeniu warunków dla penetracji gospodarczej polskich przedsi�?biorstw a nawet spe??niania swoistej roli subsydiarnej wobec MSZ, organizuj�?c przyk??adowo w 1998 r. w Warszawie rozmowy mediacyjne mi�?dzy w??adzami w Chartumie a przedstawicielami powsta??ców z Po??udniowego Sudanu.

 

Na tym tle w 1995 r. kierownictwo KGHM Polska Mied?? z??o??y??o sw�? pierwsz�? wizyt�? w Zairze w celu pozyskania z??ó?? miedzi i kobaltu w prowincji Szaba. Wina za pó??niejsze fiasko tego przedsi�?wzi�?cia z pewno??ci�? nie le??a??a wy??�?cznie po stronie partnera afryka??skiego. Pozwoli??o to jednak u??ywa�? tego przypadku dla dyskredytacji polskich inwestycji w Afryce w ogóle.

 

W tym samym roku kierownictwo polskiej Krajowej Izby Gospodarczej przyby??o w szerokim sk??adzie do Kinszasy, gdzie dosz??o do podpisania ramowej umowy o wspó??pracy z zairskim Patronatem (krajowym zwi�?zkiem przedsi�?biorców). Umowa ta stosowana jest do dnia dzisiejszego.

 

Efekty dzia??a?? placówki potwierdzi??y za??o??enie, ??e korzystna wspó??praca gospodarcza jest mo??liwa przy stosowaniu podej??cia holistycznego, traktuj�?cego relacje mi�?dzynarodowe jako system naczy?? po??�?czonych. Wysoka jako??�? stosunków politycznych w uk??adzie dwustronnym i wielostronnym okre??la nasze mo??liwo??ci w realizacji pozosta??ych form wspó??pracy, W??ród nich to wspó??praca kulturalna i naukowa oraz tworzenie atrakcyjnego wizerunku kraju maj�? po??redni wp??yw na realizacj�? swoistego prymatu celów gospodarczych.

 

Pomimo ograniczonych ??rodków Ambasada RP w Zairze podj�???a w tym zakresie odpowiednie dzia??ania, przy pomocy miejscowej Polonii, specjalistów Polservisu, misjonarzy, absolwentów polskich uczelni oraz tutejszych Afryka??czyków dobrej woli. Jako przyk??ady mo??na tu przytoczy�?:

• podró??e regionalne, które obok celów gospodarczych mia??y za zadanie propagowanie polskiej kultury i j�?zyka;

• uczestnictwo ambasadora w sta??ych emisjach telewizyjnych i programach radiowych na temat polskiej kultury i historii;

• utworzenie szko??y muzycznej Lupina School i kompleksu szkolnego z programem nauczania j�?zyka polskiego;

• roztaczanie mecenatu nad klubami sportowymi i zespo??ami artystycznymi oraz organizacja stosownych imprez;
• utworzenie polskich konsulatów honorowych w Lubumbaszi, Brazzaville i Libreville oraz Stowarzyszenia Absolwentów Uczelni Polskich, które do dzi?? prowadzi dzia??alno??�?;

• i last but not least – dzia??alno??�? spo??eczna i kulturalna ??ony Ambasadora m.in. w charakterze wieloletniej przewodnicz�?cej Mi�?dzynarodowego Stowarzyszenia ??on Dyplomatów.

 

Równie?? w okresie kierowania przez autora artyku??u ambasad�? w Algierii w latach 1998–2002 (podczas wci�??? jeszcze trwaj�?cej tam krwawej wojny domowej) podobnego charakteru systemowego, jak wy??ej opisane dzia??ania w d. Zairze, nabra??a swoista ofensywa kulturalna i medialna. Rokrocznie organizowane by??y Tygodnie Kultury Polskiej, tzw. retrospektywy filmowe i koncerty a polska ekipa telewizyjna nakr�?ci??a, we wspó??pracy z telewizj�? algiersk�?, obszerny materia?? o polsko-algierskim partnerstwie i tradycjach wspó??pracy.

 

Te i inne dzia??ania wynikaj�?ce z przyj�?tej filozofii podej??cia do dzia??a?? promocyjnych i gospodarczych spowodowa??y, ??e po okresie d??ugiego zastoju, obroty handlowe Polski z Algieri�? pozwoli??y wysun�?�? si�? temu krajowi na czo??owe miejsce w rankingu naszych partnerów afryka??skich.

 

Silna pozycja naszego kraju tak w stosunku do w??adz kraju akredytacji jak w??ród przedstawicieli dyplomatycznych zaprzyja??nionych krajów posiada w Afryce szczególne znaczenie z uwagi na wyst�?powanie zazwyczaj nieprzewidywalnych wydarze?? kryzysowych. Odporno??�? placówki na tego typu wydarzenia pozwala nie tylko na bie??�?co reagowa�? na zagro??enia wobec naszych obywateli, ale równie?? w sposób aktywny przetrwa�? i kontynuowa�? podejmowane uprzednio dzia??ania w zmieniaj�?cym si�? kontek??cie.

 

W ten sposób przyk??adowo na jesieni 1991 r. ambasada RP w Kinszasie by??a w stanie, przy stosunkowo niskich kosztach, przeprowadzi�? sprawnie ewakuacj�? polskich obywateli z Zairu w trakcie buntu wojska i powa??nych zamieszek; nie zaprzestano przy tym dotychczasowej dzia??alno??ci, co stworzy??o dodatkowe mo??liwo??ci gospodarczej penetracji rynku, w sytuacji gdy usadowiona tam od lat konkurencja czasowo opu??ci??a ten kraj. Podobnie w grudniu 1994 r. osobista interwencja szefa placówki spowodowa??a bezkrwawe uwolnienie polskich zak??adników wi�?zionych przez Front Wyzwolenia Enklawy Kabindy.

 

W trakcie wykonywania codziennych obowi�?zków regularnie przekazywane by??y do Centrali spostrze??enia, wnioski i propozycje organizacyjne, których celem mia??oby by�? wzmocnienie polskiej obecno??ci dyplomatycznej w Afryce i zwielokrotnienie wyników gospodarczych. Obejmowa??y one m.in.:

• utworzenie odr�?bnego Departamentu Afryki w MSZ;

• przeniesienie cz�???ci funkcji koordynacyjnych wspó??pracy Polski z Afryk�? na szczebel Premiera i Prezydenta, dla umo??liwienia lepszej kontroli nad poczynaniami MSZ, które praktycznie zale??�? od subiektywnego zapatrywania i predyspozycji ka??dorazowego szefa resortu;

• powo??anie Kolegium Ambasadorów w Afryce i organizowanie regularnych narad regionalnych;

• dalsz�? rozbudow�? sieci konsulatów honorowych przy wyposa??aniu niektórych z nich w mo??liwo??�? wydawania wiz, co stanowi przy obecnym braku spójnej polityki wizowej podstawow�? barier�? w dynamizacji wspó??pracy gospodarczej i wspó??pracy w ogóle.

 

Wszystkie te postulaty spotyka??y si�? z do??�? s??ab�? reakcj�?, co jest g??ownie wynikiem marginalnego statusu kontynentu afryka??skiego w ramach istniej�?cego departamentu terytorialnego oraz – co najwa??niejsze – braku strategicznego podej??cia do tej problematyki.

 

W omawianym okresie kwesti�? opracowania strategii naszego kraju w stosunku do pa??stw afryka??skich doceni??o dwóch szefów polskiej dyplomacji: prof. Bronis??aw Geremek i W??odzimierz Cimoszewicz. Jednak dopiero temu ostatniemu, po kilkuletnich pracach z wydatnym udzia??em autora tego tekstu, powiod??o si�? sporz�?dzenie satysfakcjonuj�?cego dokumentu, przyj�?tego przez Rz�?d RP w grudniu 2004 r. pod nazw�? „Strategia RP w odniesieniu do pozaeuropejskich krajów rozwijaj�?cych si�?”. Pozwala??o to wówczas patrze�? z umiarkowanym optymizmem na efektywno??�? przysz??ych prac polskich placówek, ju?? po przyst�?pieniu 7 miesi�?cy wcze??niej Polski do Unii Europejskiej.

 

3. Faza 3. Regres w koncepcji rozwoju polskich stosunków z Afryk�? (2006–2012)

 

Kluczowym elementem realizacji celów wspomnianej Strategii by??o wypracowanie mechanizmów efektywnej wymiany informacji pomi�?dzy zainteresowanymi ministerstwami i instytucjami oraz ustanowienie wspólnego systemu koordynowania ich dzia??alno??ci. Plan przewidywa?? podejmowanie konkretnych dzia??a?? dla zwi�?kszenia efektywno??ci wspó??pracy Polski z krajami rozwijaj�?cymi si�?, a mianowicie mia??a:

 

a) „Dokona�? szczegó??owej analizy potencjalnych mo??liwo??ci rozwoju wspó??pracy gospodarczej z krajami Azji, Afryki i Ameryki ?�aci??skiej i zidentyfikowa�? bran??e, w tym bran??e niszowe rokuj�?ce wzrost obrotów handlowych z krajami priorytetowymi i wa??nymi, w szczególno??ci dynamiczny wzrost polskiego eksportu, oraz opracowa�? wykaz tych bran?? i dziedzin wraz z propozycj�? konkretnych dzia??a?? i niezb�?dnych instrumentów (przy wykorzystaniu WEH oraz Ambasad RP w tych krajach);

b) Opracowa�? wykaz krajów, w których istniej�? szanse i mo??liwo??ci dostaw przez Polsk�? sprz�?tu „S” i rozwoju dwustronnej wspó??pracy w tym zakresie;

c) Przeprowadzi�? weryfikacj�? istniej�?cych finansowych instrumentów wspierania eksportu (por�?czenia i gwarancje, dop??aty do oprocentowania kredytów eksportowych, kredyty rz�?dowe) pod k�?tem zwi�?kszenia ich efektywno??ci w stosunku do krajów priorytetowych i wa??nych oraz dokona�? weryfikacji istniej�?cych instrumentów promocji, wspierania eksportu, informacji, szkolenia i edukacji przedsi�?biorców pod k�?tem zwi�?kszenia efektywno??ci tych instrumentów w stosunku do krajów priorytetowych i wa??nych;

d) Dokona�? weryfikacji bazy traktatowej, g??ównie dotycz�?cej wspó??pracy gospodarczej z pa??stwami priorytetowymi i wa??nymi – w zakresie kompetencji narodowych – pod k�?tem ewentualnych potrzeb podpisania dodatkowych umów, które przyczyni??yby si�? do rozwoju dwustronnej wspó??pracy gospodarczej;

e) Dokona�? weryfikacji form i rangi sta??ych mi�?dzyrz�?dowych kontaktów, w tym gospodarczych, z krajami priorytetowymi i wa??nymi, np. w formie komisji mieszanych, spotka?? gospodarczych, spotka?? typu think-tank itp.

f) Sporz�?dzi�? wst�?pny bilans kosztów i korzy??ci zaanga??owania w pomoc rozwojow�? i humanitarn�?, w tym potrzeb�? stopniowego zwi�?kszania wielko??ci pomocy rozwojowej dla krajów rozwijaj�?cych si�? dla realizacji tzw. Milenijnych Celów Rozwoju, postanowie?? konferencji z Doha, Monterrey i Johannesburga z uwzgl�?dnieniem dyrektyw polskiej Strategii wspó??pracy na rzecz rozwoju.

g) Wypracowa�? system regularnego monitorowania udzia??u Polski w realizacji programowych dzia??a?? UE w zakresie stosunków zewn�?trznych (programów pomocowych finansowanych z bud??etu UE)“.

 

Po przerwie we wdra??aniu w/w Strategii, na pocz�?tku roku 2008 na placówk�? w Senegalu wp??yn�???a pro??ba departamentu terytorialnego MSZ o sformu??owanie postulatów zmierzaj�?cych do aktywizacji stosunków Polski z Afryk�?.

 

W materiale przekazanym w marcu tego?? roku stanowisko placówki zosta??o oparte na zasadniczym znaczeniu istniej�?cej od ponad 3 lat wy??ej wymienionej Strategii, powsta??ej w korelacji z dokumentami strategicznymi UE i USA, wskazuj�?cymi na rosn�?c�? wag�? geostrategiczn�? kontynentu afryka??skiego.

 

Zgodnie z zaleceniem polskiej Strategii z 2004 r. co do dalszej dynamizacji prac z niej wynikaj�?cych oraz z ustaleniami Wspólnej Strategii Afryka – Unia Europejska przyj�?tej w grudniu 2007 r. w Lizbonie, wskazane zosta??y nast�?puj�?ce wa??ne elementy:

 

• wzmocnienie dialogu politycznego na szczeblu szefów pa??stw i dialogu sektorowego;

• przyst�?pienie do aktualizacji umów bilateralnych i podpisywania nowych dokumentów, stwarzaj�?cych ramy dla obustronnie korzystnej polityki stypendialnej i bardziej o??ywionej wymiany ??rodowisk naukowych, kulturalnych i opiniotwórczych;

• po??o??enie nacisku na bardziej przemy??lan�? pomoc organizacjom polonijnym oraz zwi�?zkom by??ych studentów afryka??skich, stanowi�?cych cz�?sto podstawow�? d??wigni�? zabiegów o znacz�?c�? polsk�? pozycj�? gospodarcz�? na tym terenie;

• stworzenie silnej bazy kadrowej i intelektualnej dla potrzeb realizacji polskiej polityki zagranicznej wobec Afryki oraz powo??ania struktury edukacyjnej na wzór dzia??aj�?cego kiedy?? z powodzeniem Studium Afrykanistycznego o profilu skorelowanym z za??o??eniami w/w Strategii;

• utworzenie stanowisk kompetentnych doradców ds. dialogu polsko-afryka??skiego na poziomie kancelarii premiera i/lub prezydenta.

 

W niespe??na miesi�?c po tej obiecuj�?cej zapowiedzi na placówk�? dotar??a wiadomo??�? o postawieniu jej w stan likwidacji wraz z ambasadami RP w Tanzanii, Zimbabwe i Demokratycznej Republice Konga (dawniej Zair) oraz konsulatem w Casablance, nie wspominaj�?c o placówkach na innych kontynentach. Powodem jej mia??a by�? realizacja obietnicy premiera o tanim pa??stwie. Pospieszenie z tego typu inicjatyw�? w sytuacji ci�?g??ego utyskiwania szefa resortu na chroniczne niedofinansowanie polskiej s??u??by zagranicznej by??o niew�?tpliwie g??ównie aktem woli politycznej.

 

Operacje te odbywa??y si�? zreszt�? w czasie, gdy inne, porównywalne do Polski kraje (Turcja, Rumunia), kontynuowa??y ofensyw�? w Afryce, tworz�?c nowe placówki i rozbudowuj�?c obsad�? kadrow�? w ju?? istniej�?cych. Uwzgl�?dnienie elementu straconego czasu ma tutaj o tyle du??e znaczenie, ??e Afryka, b�?d�?ca jeszcze na pocz�?tku lat 90. bardzo otwarta na kontakty z Polsk�?, jest coraz skuteczniej opanowywana nie tylko przez tradycyjnych partnerów ale tak??e przez inne pa??stwa, aktywnie zabiegaj�?ce o swe interesy w tym kraje grupy BRIC.

Wszystko to przebiega??o w sytuacji, gdy stan naszych stosunków z Senegalem i pozosta??ymi krajami obj�?tymi kompetencj�? ambasady w Dakarze napawa?? szczególn�? nadziej�? na przysz??o??�?. Obroty handlowe z regionem, obj�?tym od 2005 r. przez nowego ambasadora, wzros??y do ko??ca 2007 r. prawie pi�?ciokrotnie; pierwszy Zjazd Afryka??skich Absolwentów Polskich Szkó?? Wy??szych z 2007 r. powo??a?? Stowarzyszenie Przyja??ni Polsko-Senegalskiej, którego honorowym przewodnicz�?cym zosta?? ówczesny Przewodnicz�?cy Komisji Unii Afryka??skiej by??y prezydent Mali Alpha Oumar Konare; warto??�? realizowanych projektów pomocowych w ramach tzw. ma??ych grantów plasowa??a ambasad�? w Dakarze na czo??owym miejscu w??ród placówek afryka??skich; utworzony zosta?? lektorat j�?zyka polskiego przy Wydziale Slawistyki Uniwersytetu w Dakarze oraz dzia?? polski w bibliotece uniwersyteckiej w stolicy Republiki Zielonego Przyl�?dka Praji; w 2007 r. na wniosek ambasadora powo??any zosta?? konsul honorowy w Mali za?? nied??ugo potem – konsul w Burkina Faso (z??o??ony zosta?? odpowiedni wniosek odno??nie Senegalu i zapocz�?tkowana wymagana procedura dla Republiki Zielonego Przyl�?dka); w listopadzie 2008 r. odby?? si�? drugi panafryka??ski zjazd z udzia??em trzech organizacji:

 

• Stowarzyszenia By??ych Studentów i Sta??ystów Afryka??skich w Polsce,

• Stowarzyszenia By??ych Studentów Senegalskich w Polsce,

• Stowarzyszenia Przyja??ni Polsko-Senegalskiej.

 

Na kilka miesi�?cy przed podj�?ciem decyzji o likwidacji ambasady, Prezydent Senegalu otrzyma?? oficjalne zaproszenie do z??o??enia wizyty pa??stwowej w Polsce.

 

Nied??ugo po zamkni�?ciu polskiej placówki na prze??omie 2008 i 2009 r., Grupa Azoty Police SA zainwestowa??a w intratne wydobycie fosforytów, b�?d�?cych dla niej surowcem strategicznym; tak??e inne polskie firmy kontynuowa??y penetracj�? Afryki via Senegal, który bardzo s??usznie znany jest od dawna pod nazw�? „bramy do Afryki”.

 

Na zako??czenie misji w tym kraju ambasador przedstawi?? w styczniu 2009 r. pod adresem kierownictwa MSZ szereg wniosków, m.in. wyst�?pi?? do MSZ w Warszawie o ustanowienie konsulatów honorowych w Dakarze i Uagadugu; zabezpieczy?? równie?? niezwykle atrakcyjn�? nieruchomo??�? ambasady na wypadek powrotu do Dakaru polskiej dyplomacji.

 

W mi�?dzyczasie resort spraw zagranicznych naszego kraju pocz�??? propagowa�? tzw. regu??�? Sikorskiego, wed??ug której zamkni�?te mia??y by�? ambasady, których koszt przekracza??by 1% eksportu do danego kraju. Wed??ug wst�?pnych kalkulacji wdro??enie tej nowatorskiej metody mia??oby spowodowa�? zamkni�?cie 23 kolejnych polskich placówek.

 

Na dzie?? dzisiejszy obecno??�? polskiej dyplomacji w Afryce jest nast�?puj�?ca. Ca??a arabsko-berberyjska Afryka Pó??nocna jest obsadzona (5 ambasad na 5 pa??stw), natomiast w Afryce Subsaharyjskiej na 49 pa??stw dysponujemy równie?? 5 placówkami. Liczenie w tym ostatnim przypadku na „bratni�?” pomoc dyplomatów z innych krajów Unii Europejskiej jest, bior�?c pod uwag�? realia, raczej dyskusyjne.

 

4. Faza 4. O??ywienie w dzia??aniach na rzecz rozwoju stosunków gospodarczych Polska- Afryka (rok 2013 – Program „Go Africa”)

 

Rok 2013 przyniós?? obiecuj�?ce zjawiska w odniesieniu do polityki naszego kraju wobec Afryki. Zosta??y one zapocz�?tkowane wizyt�? premiera RP w Nigerii w kwietniu tego roku; wizyta by??a, jak si�? wydaje, cz�???ciowo inspirowana przez czo??owego polskiego biznesmena Jana Kulczyka, który od pewnego czasu realizuje powa??ne projekty inwestycyjne w Afryce.

 

Podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach kilka tygodni pó??niej J. Kulczyk wyrazi?? zdziwienie z faktu, ??e Unia Europejska przeznaczy??a na pomoc Grecji 240 mld euro, mog�?c z o wiele wi�?kszym po??ytkiem zainwestowa�? je w Afryce. Ta niekonwencjonalna opinia w ustach tej wp??ywowej osoby stanowi??a swoiste novum na tle rutynowego my??lenia o wspó??pracy gospodarczej z Afryk�?. To w??a??nie pod jego egid�? powsta?? raport o Afryce, który przekazano do MSZ, ??eby móg?? s??u??y�? lepszej orientacji naszym dyplomatom. Podobne raporty w innych krajach sporz�?dzaj�? dyplomaci, s??u??�?c w ten sposób w??asnym przedsi�?biorcom. Raport by?? tak??e przedstawiony podczas obrad Kongresu w Katowicach. Na I Forum Afryka – Europa Centralna w ramach ww. Kongresu dosz??o do og??oszenia przez Ministra Gospodarki RP wspomnianego Programu „Go Africa”.

 

Program ten koncentrowa�? si�? mia?? g??ównie na Algierii, Kenii, Nigerii, Angoli, RPA i Mozambiku (jedynym z tych krajów, gdzie Polska nie mia??a swego przedstawicielstwa dyplomatycznego). Dla porównania, krajami, którymi mia??a si�? w pierwszym rz�?dzie zajmowa�? Strategia z grudnia 2004 r. by??y:

 

• Pa??stwa priorytetowe: Egipt, Algieria, Maroko, Tunezja, RPA;

• Pa??stwa wa??ne: Libia, Nigeria, Kenia, Angola, Kongo DR, Ghana.

 

Za pierwsz�? wizyt�? premiera posz??y inne liczne delegacje rz�?dowe, w których uczestniczyli tak??e przedsi�?biorcy. Katalizatorem tych dzia??a?? by??a ze strony rz�?du Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych, za?? – ze strony ??rodowisk biznesu – g??ównie Regionalna Izba Gospodarcza w ?�odzi i Polsko-Afryka??ska Izba Przemys??owo-Handlowa w Warszawie.

 

Takie o??ywienie wzajemnych kontaktów Polska-Afryka napawa optymizmem, ale równie?? nakazuje ostro??no??�?. Rozbudzone w??ród przedsi�?biorców nadzieje, ju?? obecnie czasami przeobra??aj�? si�? we frustracj�?, gdy okazuje si�?, ??e sam udzia?? w delegacji rz�?dowej lub kongresie nie gwarantuje jeszcze zawarcia intratnego kontraktu.

 

Afryka daje szans�? bardzo wysokich zysków, ale ich stopa powinna by�? wy??sza od stopy ryzyka. Osi�?gni�?cie tutaj pozytywnego wspó??czynnika wymaga bardzo solidnej wiedzy fachowej, która w Polsce w wyniku wieloletnich zaniedba?? jest towarem deficytowym. Zapalenie d??ugo oczekiwanego zielonego ??wiat??a dla kontaktów biznesowych z Afryk�?, to dopiero pocz�?tek procesu, dla którego conditio sine qua non stanowi�? musi przemy??lany plan ekspansji polskiego biznesu do Afryki.

 

Nale??a??oby stworzy�? na przyk??ad na poziomie Kancelarii Prezydenta specjalny zespó?? ekspertów, którego zadaniem by??oby przeanalizowanie naszej dotychczasowej obecno??ci w Afryce, potencja??u jaki tam posiadamy i koordynacja dzia??a?? wszystkich zainteresowanych ministerstw i agend pa??stwowych. Ze strony polskiej przedsi�?biorczo??ci rol�? takiej platformy analitycznej mog??aby pe??ni�? Krajowa Izba Gospodarcza, jako najbardziej reprezentatywny organ polskiego samorz�?du gospodarczego lub wspomniana Polsko-Afryka??ska Izba Przemys??owo-Handlowa.

 

5. Rekomendacje

 

Na dzie?? dzisiejszy nale??y oczekiwa�?, ??e propozycje zawarte w artykule zostan�? wzi�?te pod uwag�? na szczeblach rz�?dowych. Nie powracaj�?c do oczywistej kwestii potrzeby realizacji zada?? strategicznych wobec kontynentu afryka??skiego, w krótkiej perspektywie nale??a??oby podj�?�? dzia??ania zmierzaj�?ce do:

• racjonalizacji sieci polskich ambasad i wydzia??ów promocji i inwestycji na wzór powo??anego Biura Handlowego w Dubaju obejmuj�?cego teren krajów Afryki Wschodniej, cho�? mo??na by mie�? tu pewne zastrze??enia co do jego lokalizacji;

• g??�?boko przemy??lanej i metodycznej polityki kadrowej przy obsadzaniu stanowisk dyplomatycznych w placówkach na terenie Afryki;

• utworzenia w MSZ odr�?bnego departamentu ds. Afryki i zatrudnienie w nim odpowiedniej liczbowo i jako??ciowo kadry (w celu wygospodarowania niezb�?dnych brakuj�?cych ??rodków, nale??y dokona�? szczegó??owej analizy struktury ponoszonych dot�?d wydatków tego resortu na inne cele);

• pe??nego zintegrowania komórek konsularnych na placówce pod efektywnym kierownictwem ambasadora i poddanie ich jasnym i precyzyjnym procedurom wizowym, tak aby mog??y one spe??nia�? rol�? wa??nego narz�?dzia w prowadzeniu skutecznej dyplomacji ekonomicznej;

• zbudowania silnej pozycji ambasadora, jako osoby maj�?cej posiada�? (poza odpowiednimi predyspozycjami) wszelkie narz�?dzia dla prowadzenia i koordynowania skutecznej i dynamicznej dzia??alno??ci na rzecz realizacji celów stawianych sobie m. in. przez Program „Go Africa” oraz maj�?cego by�? dla ministra spraw zagranicznych realnym partnerem w realizacji zaprogramowanych decyzji.

 

Zako??czenie

 

Wspomniana na pocz�?tku artyku??u d??ugotrwa??a transformacja kontynentu afryka??skiego coraz bardziej wp??ywa na jego postrzeganie jako atrakcyjnego partnera w d??u??szej perspektywie czasowej. Na tle spektakularnego wzrostu pozycji Chin na tym obszarze wzrasta równolegle aktywno??�? innych krajów, co przypomina�? zaczyna s??awetny „wy??cig” pa??stw kolonialnych z ko??ca XIX wieku, ze wszystkimi jego znanymi konsekwencjami.

 

Znaczenie stosunków z Afryk�? dla Polski i celowo??�? ich rozwijania by??y ju?? tylekro�? prezentowane w ostatnich latach, ??e nie ma konieczno??ci w tej chwili powtarza�? zwi�?zanej z tym argumentacji; równie?? zakres tematyczny i obj�?to??�? przeznaczona dla artyku??u na to nie pozwalaj�?.

 

Istotny jest consensus, jaki od 2013 roku kszta??tuje si�? na linii w??adza pa??stwowa – ??rodowiska przedsi�?biorców – eksperci. Towarzysz�?cy temu trendowi entuzjazm nie powinien jednak??e wyklucza�? trze??wego spojrzenia na realia i pos??u??enia si�? wysokiej jako??ci ekspertyz�? dla wypracowania odpowiedniej strategii i arsena??u skutecznych ??rodków maj�?cych s??u??y�? realizacji postawionych zada??. Wiele tego typu sugestii znalaz??o si�? w niniejszym artykule.

 

Afryka, przy wszystkich swych s??abo??ciach, jest praktycznie najbogatszym kontynentem ??wiata a jego strategiczne znaczenie dla post�?puj�?cej globalizacji jest trudne do przecenienia. Przy czym jej bogactwo to nie tylko zasoby naturalne, ale wysoki wzrost gospodarczy i szybki przyrost naturalny, wskazuj�?ce na ni�? jako na kontynent przysz??o??ci. To 54 pa??stwa integruj�?ce si�? od lat coraz bardziej wokó?? idei panafrykanizmu, realizuj�?cej si�? na forum Unii Afryka??skiej i wielu innych organizacji mi�?dzynarodowych; ich znaczenie doceniaj�? wszystkie kraje, które dbaj�? o swoj�? pozycj�? na poziomie regionalnym i globalnym.

 

Z drugiej strony, Afryka jest naszpikowana czynnikami ryzyka i potencjalnymi czynnikami destabilizacji, które w ka??dej chwili mog�? zmieni�? warunki funkcjonowania tamtejszych organizmów pa??stwowych i rynków. Wystarczy tu przytoczy�? ??a??osne efekty tzw. arabskiej wiosny, post�?puj�?c�? ekspansj�? terroryzmu islamskiego, drzemi�?cy konflikt etniczny na terenie Rwandy/Burundi i wschodniej cz�???ci Demokratycznej Republiki Konga, uzale??nienie od azjatyckich pot�?g gospodarczych, epidemie AIDS i Eboli i wiele innych podobnych zjawisk.

 

Pomimo ró??nych niekonsekwencji w polityce naszego kraju wobec Afryki wspólnym za??o??eniem dzia??a?? polskiej dyplomacji by??a i pozostaje orientacja na wzrost obrotów handlowych z krajami afryka??skimi. Cz�?sto jednak pojawia?? si�? dylemat czy to biznes winien kszta??towa�? aktywno??�? placówek, czy te?? polska dyplomacja jest zobowi�?zana, na bazie posiadanej wiedzy, tworzy�? warunki dla penetracji polskiej przedsi�?biorczo??ci.
Jak wynika z niniejszego artyku??u, dyplomacja ekonomiczna mo??e by�? skutecznie realizowana jedynie jako komponent dyplomacji zintegrowanej wokó?? jasno sprecyzowanego ca??okszta??tu zada??, zmierzaj�?cych do realizacji polskich interesów. Chodzi g??ównie o staranne zaprogramowanie dzia??a?? w zakresie polityki kulturalnej i edukacji, bior�?c pod uwag�? fakt, i?? Afryka jest kontynentem m??odych ludzi i wszelkie formy takiej wspó??pracy b�?d�? inwestycj�? d??ugofalow�?.

 

W innym wypadku mówienie o priorytecie celów gospodarczych sprowadza si�? zasadniczo do „handlu s??owem” i stanowi wygodny pretekst aby nie robi�? nic, co automatycznie obni??a i tak ju?? nisk�? rang�? polskich placówek dyplomatycznych w Afryce.

 

W tej sytuacji przed polsk�? dyplomacj�? stoi trudne zadanie nadania procesowi wzrostu zainteresowania Polski Afryk�? trwa??ego charakteru i uczynienie z racjonalnie rozplanowanej sieci polskich placówek skutecznego mechanizmu promocji Polski i polskich przedsi�?biorstw przy jednoczesnej ochronie ich bezpiecze??stwa w cz�?stych stosunkowo przypadkach kryzysowych mog�?cych czasowo w sposób diametralny zmieni�? warunki funkcjonowania na konkretnym terenie.

 

W chwili obecnej wa??na jest ??wiadomo??�? jakich form pomocy oczekuj�? biznesmeni od polskich placówek dyplomatycznych i gospodarczych i jakie krótko- i d??ugofalowe zadania nale??y zaprogramowa�? by nie dopu??ci�? do wypalenia si�? fali zainteresowania Afryk�?, która w kontek??cie trwaj�?cej w Europie recesji mo??e przynie??�? zbawienne skutki dla polskiej gospodarki i sposobu postrzegania przez polskie w??adze roli naszego kraju w globalnym wspó??zawodnictwie.